समाचारस्वास्थ्यहेडलार्इन

आम्दानी नहुने गरिबले तरकारीको रुपमा खाने सिस्नो आजभोली धनीको भान्सामा महँगो बन्दै

दिल बहादुर राई

पहिला पहिला आम्दानी नहुने गरिबले खाने सिस्नोको साँग आजभेली धनीहरुको भान्सामा महँगो मुल्यमा पुग्न थालेको छ । ‘सिस्सो’ प्रकृतिको एउटा बरदान मान्छि । कुनै एक समय हातको मैला सुनको थैला के गर्नु धनले, साग र सिस्नो खाएको बेस आनन्दी मनले’ महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाका यी पंक्तिमा मात्रै सीमित रहेन अहिले सिस्नोको चर्चा । आम्दानी नभएका मानिसहरुले गाउँघरमा बिहान बेलुका तरकारीको रुपमा सिस्नोलाई प्रयोग गर्ने गथ्थे । आया श्रोत नभएका गरिबले कुनै बेला साँझ बिहान छाक टार्ने सिस्नो अहिले शहरका ठूला–ठूला डिपार्टमेण्ट स्टोर, तारे होटल, रेष्टुँराहरूमा महँगो खानाको परिकार मध्ये पहिलो नम्बरमा पर्न लागेको छ ।

कुनै बेला पैसावालहरुले घरभित्र छिराउन मिल्दैन भनिने सिस्नो अहिले डिपार्टमेण्ट स्टोरहरूमा सजिएर महँगो मुल्यमा बिक्री हुने गरेको पाईन्छ । सिस्नोको उत्पादन, प्रशोधन र बिक्री गर्दै आएको सुनसरीको हिमालयन एग्रो प्रोडक्टले सिस्नोको पाउडर बनाएर देशका मुख्य शहरहरूमा बिक्री गरीरहेका छन् । सिस्नोको पाउडर अहिले देशको शहरहरुमा मात्र सिमित छैन अमेरिका, बेलायत, जापान, हङकङ, कोरिया लगायतका मुलुकहरूमा विक्री हुन थालेको छ ।

सिस्नोको नियमित प्रयोगले स्वास्थ्यमा पर्ने सकारात्मक परिवर्तन त हुन्छ नै यसवाट धेरै पोषक तत्व पनि पाउन सकिन्छ । सिस्नोवाट क्याल्सियम, प्रोटिन, भिटामिन सि, काब्र्रोाईडेट, फाइवर, फस्फोरस र फलाम पाईन्छ भने मुटु रोग, मधुमेह, गर्भवती तथा सुत्केरी महिलालाई फाईदा गर्दछ । त्यसतै उच्च रक्तचापलाई कम गर्छ । प्रोस्टेड ग्लाण्डर वाथको समस्यालाई फाइदा पु¥याउछ । बारी, खेतका डिल र जंगलमा बेवारिसे अवस्थामा रहेको सिस्नोलाई पछिल्लो समय कृषकहरुले व्यावसायिक खेतीका रूपमा अँगाल्न थालेका छन् । विज्ञहरुको भनाईलाई विभिन्न मिडियाले समाचार र भिडियोको माध्यमबाट प्रसारण तथा प्रकाशन गर्न थालेपछि अहिले सिस्नो चर्चामा छ । मानिसहरुले सिस्नो खोजी खोजी खान थालेका छन् । त्यसैगरी छाला र कपालको स्वास्थ्यलाई सुधार गर्छ अनुहारलाई चम्किलो वनाउँछ साथै कपाल झर्ने समस्याको रोकथाम गर्दछ ।

पैसावाला धनीले खानु हुदैन भन्ने मान्यता रहेको र गरिब मानिसले खाने सिस्नो अहिले मानिसहरुले वर्षमा २ ÷ ४ छाक खोजी खोजी खाने गरेको कृषि प्राविधिक पुस्कार आर्चय बताउँछन् । अहिले सिस्नोको महत्व सबैले बुझ्न थालेकाले सिस्नो लोकप्रिय बन्दै गएको उनी बताउँछन् । ‘पहिला पहिला मानिसले गल्ती गरेका बखत उसलाइृ सिस्नोले सम्झाउने सिस्नो लगाई दिने डर देखाउने नैसिक दिने चलन पनि थियो । सिस्नोले पोल्ने चिलाउने र पोका उठाउने हुन्थ्यो २४ घण्टापछि निको हुन्थ्यो , त्यस बाहेक गाईबस्तुलाई खोले र सिस्नोको मुन्टा गरिबले दाल ,तरकारीको रुपमा प्रयोग गर्दथे, आजभोली मानिसले बुझ्न थालेका छन् खोजेर खान थालेका छन् यस्को महत्व बुझm्दैछन्’ प्राविधिक आर्चय भन्छन् ।

सिस्नो नेपालको संखुवा सभा,धनकुटा,पाँचथर,तेह्थुम, गोरखा, सिन्धुपाल्चोक, दोलखा लगायत देशका विभिन्न ग्रामीण क्षेत्रमा पाईन्छ । देशमा रहेका विभिन्न सहकारीहरूले संकलन गरेका सिस्नोलाई राजधानीमा ल्याई प्रशोधन गरी प्याकेजिङ र ब्राण्डिङ गरी हिमालयन एग्रो प्रोडक्टले तयार गरेको रावा नामक ब्राण्डको सिस्नो सुप र चिया अत्यन्तै लोकप्रिय रहेको दाबी गर्छन्, संस्थाका प्रबन्ध निर्देशक विशाल राई । सिस्नोको पाउडर वार्षिक ६० देखि ७० लाख सम्मको बिक्री गदै आएका राईले आन्तरिक तथा बाह्य बजार विस्तार गर्नेतर्फ लागेको बताउँछन् ।

सिस्नोको खाने तरिकार र फाईदा यस्ता छन् ।

– सामान्यतया सिस्नोलाई पखाली उम्लेको तातो पानीमा राखी घोटेर पकाउने प्रचलन छ । विशेष गरि यसमा नुन, खुर्सानी, टिमुरको धुलो, लसुन, मकैको च्याख्ला राखेमा पकाइन्छ ।

– तर, विदेशमा बटरमा प्याज, लसुन, लिक, गाजर, फुराएर भेज स्टक र आलु राखेर सिस्नु पकाइन्छ । यसलाई बल्याण्ड गरेर छानिन्छ । अन्त्यमा नुन मरिच र क्रीम हालेर नेटल सुपको रुपमा प्रयोग गर्ने प्रचलन छ ।

– सिस्नुको चिया पनि त्यतिकै प्रचलित छ । यसलाई निकै स्वास्थ्यवद्र्धक पनि मानिन्छ । यसलाई ग्रीन(टि कै तरिकाले सेवन गरिन्छ । र, यसलाई जुसको रुपमा पनि पिउन सकिन्छ ।

– सहजताका लागि अहिले सुपर मार्केटमा सिस्नोको पाउडर पनि उपलब्ध छ । यसलाई सुप या तरकारीको रुपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

– सिस्नोको फुलको सुप बनाएर पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसलाई भात या मकैको च्याख्लासँग सेवन गर्दा निकै स्वादिष्ट हुन्छ ।

औषधीय गुण

– सिस्नोले मुटु सम्बन्धी समस्यालाई निको पार्नका लागि सहयोग गर्छ ।

– यो मधुमेह रोगीका लागि पनि निकै उपयोगी हुन्छ ।

– सीस्नो गर्भबती तथा सुत्केरी महिलालाई समेत खुवाइन्छ । उनीहरुका लागि सिस्नो अति फाईदाजनक मानिन्छ ।

– तपाईमा उच्च रक्तचापको समस्या छ भने पनि सिस्नोको सेवन गर्दा हुन्छ । यसले उच्च रक्तचापलाई नियन्त्रण गर्नमा सघाउ र्पुयाउँछ ।

– प्रोस्टेड ग्लाण्ड र बाथको समस्या भएका मानिसलाई पनि सिस्नोले राहत प्रदान गर्छ ।

– सिस्नो छाला र कपालका लागि निकै उपयोगी मानिन्छ । यसले अनुहार चम्किलो बनाउनुका साथै दाग हटाउनको लागि पनि मदत र्पुयाउँछ ।

– यसले कपाल सिल्की बनाउन सहयोग गर्छ भने कपाल र्झनबाट रोक्ने काम गर्छ ।

– सिस्नोले शरिरमा रगतका नयाँ सेल बनाउनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । यसले डिएनए क्षयीकरण हुनबाटसमेत रोक्ने काम गर्छ ।

– पिसावको संक्रमण हुनेहरुले पनि नियमित सिस्नो सेवन गर्दा फाईदाजनक हुन्छ ।

– शरीरमा भएका विभिन्न एलर्जीको समस्या समाधानमा पनि सिस्नोले मदत र्पुयाउने गर्छ ।

– शरिर दुख्ने समस्याको उपचार गर्नु छ भने पनि आजैबाट नियमित सिस्नोको प्रयोग गर्दा हुन्छ ।

बहुउपयोगी सिस्नो

– सिस्नो जती काट्यो त्यति पलाउने भएकाले खेती गरे पनि लाभ उठाउन सकिन्छ । यसलाई तारे होटेलदेखि विदेशमासमेत विक्री गर्न सकिन्छ ।

– औषधीको प्रयोजनका लागि सिस्नोको अत्याधिक माग हुने भएकाले यसलाई विदेश निर्यात गरेर आर्थिक लाभ लिन सकिन्छ ।

– यो मानिसको लागि मात्र नभई जनावरका लागि पनि स्वस्थकर मानिने अनुसन्धानले देखाएको छ । गाई भैसीलाई सिस्नो खुवाउदा निरोगी हुनुको साथै दुध पनि बढी दिने गर्छ ।

– सिस्नोको फुल र जरा कुखुरालाई खुवाएर आण्डा उत्पादनलाई बढाउन सकिन्छ ।
– यसको जरा औषधीको रुपमा प्रयोग गरिन्छ ।

– सिस्नोबाट क्याल्सीयम, प्रोटिन, भिटामिन सी, फ्याट, कार्वोहाइड्रेट, फाइवर, फस्फोरस र फलाम जस्ता तत्व पाइन्छ ।

स्याहारसुसार गर्न नपर्ने जताततै जंगल, भीर र पाखामा त्यत्तिकै खेर गइरहेको सिस्नोबाट बनेको धुलो राम्रो मुल्यमा बिक्री हुनका साथै विदेश समेत निर्यात हुन थालेपछि सिस्नो उत्पादन र प्रशोधनमा विभिन्न संघ सस्थाहरु लाग्न थालेका छन् । सिस्नोको धुलोलाई दाल, ढिंडो, सुपको रूपमा बनाएर खाने गरिन्छ भने हरियो सिस्नोको मुन्टा तरकारीको रूपमा खानेहरूको संख्या बढ्दो छ । सिस्नो पोषिलो हुनुका साथै शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बृद्धि गर्ने भएकाले सिस्नोको माग र महत्व बढेको जानकारहरु बताउँछन् ।

नेपालमा चुलिंदै गएको व्यापार घाटालाई कम गर्न र अर्थतन्त्रलाई माथि उठाउन धेरै ठूलो कायापलट गर्नुपर्दैन । केबल जहाँ जे उत्पादन भइरहेको छ, जहाँ जुन स्थानमा जे कुराको सम्भावना हुन्छ त्यसलाई बुझेर राज्यले आवश्यक अनुसार व्यवस्थापन गर्न सके मुलुकमा आर्थिक उपलब्धी हुने जानकारहरुको भनाई छ । नेपालमा प्रशस्त मात्रामा विभिन्न फाईदाजनक बहुमूल्य जडिबुटीको सम्भावना रहेको छ सो मध्ये सिस्नो पनि एक हो । राज्यले यसको पहिचान गरी अहिले चर्चामा रहेका सजिलै देशको जुनसुकै ठाउँमा पाइने सिस्नोलाई प्रशोधन केन्द्र तयार गरेर नेपालको नाम राखी गुणस्तरीय तरिकाले विश्व बजारमा पु¥यान सके अर्थतन्त्रमा परिबर्तन आउँन सक्छ ।

https://www.youtube.com/watch?v=aX6UV_0uUJE&t=284s

Tags

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button